VNG Magazine augustus 2026 - Flipbook - Page 31
Partijloze burgemeesters
De opmars van de partijloze burgemeester
Andere achtergrond,
extra bewijsdrang
Nederland telt ongeveer veertig burgemeesters die
niet aan een partij zijn verbonden. Veel van hen zijn
zij-instromer en hebben geen politiek verleden. Een
gemis of een zegen? ‘We moeten ons bewijzen, maar
het is ook goed om andere werelden te kennen.’
Tekst: Orkun Akinci Beeld: De Beeldredaktie/Marcel den Hoorn (Annemarie Penn), Joost Hoving (Sjors Fröhlich), Jean-Pierre Jans (Anja Schouten)
A
Annemarie Penn-te Strake is twee jaar burgemeester
van Maastricht als ze in de ‘spionageaffaire’ belandt.
Bij een intern onderzoek naar een lek binnen de
gemeente heeft een ingehuurd recherchebureau
stiekem de mailboxen van tientallen ambtenaren
doorgespit. Als Penn daarvoor ter verantwoording
wordt geroepen en raadsleden openlijk twijfelen
aan haar bewering dat ze van niets wist, raakt ze
gepikeerd. ‘Als u mij niet gelooft, dan pak ik mijn
tasje’, reageert Penn primair. ‘Daarop werd de vergadering geschorst en begreep ik van het college
dat ik het niet zo kon zeggen. Mijn tas pakken,
opstappen, dat waren heel foute woorden. Ik
begreep daar niets van. Als burgemeester moet
je toch jezelf kunnen zijn? Nou, zo zat ik in elkaar.’
Meer dan zeven jaar later ziet Penn er de luchtigheid
wel van in. Als zij-instromer – ze had een rijke carrière
achter de rug als vicepresident van de rechtbank
Maastricht, hoofdof昀椀cier van justitie en procureurgeneraal – zijn de politieke mores haar niet
met de paplepel ingegoten. Het leidde daarom links
en rechts tot gefronste wenkbrauwen toen de keuze
van de Maastrichtse vertrouwenscommissie in
2015 op haar viel. Die twijfels vormen het lot van
burgemeesters die naam hebben gemaakt in andere
sectoren. Al was Penn zelf ook verrast. ‘Er waren
in die tijd nog maar vijf of zes partijloze burgemeesters. Zeker in een provinciehoofdstad dacht
ik dat ze nooit die kant op zouden gaan. Maar ik
vond het geen rare keuze. Anders had ik nooit
gesolliciteerd natuurlijk.’
Burgemeester zonder verleden
Zie wat er in een decennium kan veranderen.
Was Penn in haar tijd nog een uitzondering, tegenwoordig hebben we in ons land ongeveer veertig
partijloze burgemeesters (met doorgaans een
totaal andere achtergrond dan een politieke). In
Vijfheerenlanden is voormalig radiopresentator en
BNR-hoofdredacteur Sjors Fröhlich inmiddels
begonnen aan zijn tweede termijn: het bewijs dat er
meerdere wegen leiden naar het succesvol dragen
van de ambtsketen. Fröhlich is vooralsnog de enige
burgemeester die Vijfheerenlanden heeft gekend,
omdat hij in 2019 na een gemeentelijke fusie
aantrad. ‘In de pro昀椀elschets stond dat ze iemand
zochten die energie geeft, de gemeente op de kaart
kan zetten en de omgeving goed kent. Expliciet
werden zij-instromers uitgenodigd om te solliciteren.
Waarom dat laatste zinnetje erin stond, weet ik niet.
Ik denk wel dat het in die situatie prettig was om
een burgemeester zonder verleden te hebben.
De fusie was nogal ingewikkeld verlopen, inwoners
zaten helemaal niet op de nieuwe gemeente te
wachten. Het heeft mij geholpen dat ik partijloos
was, ik was er voor niemand en iedereen. De
inwoners zagen mij als hún burgemeester.’
Geen politiek eelt
39 jaar, 8 maanden en 15 dagen nadat ze thuis in
Alkmaar voor het eerst tegen haar moeder zegt
dat ze het tot burgemeester van de stad wil
schoppen, krijgt Anja Schouten daadwerkelijk de
ketting omgehangen. Het meisje dat destijds
AUGUSTUS 2026 | 31
