VNG Magazine december 2025 - Flipbook - 16
Meerjarig Financieel Kader
Ap Reinders
Ellen van Selm
Denk aan zaken als energietransitie, verduurzaming,
digitalisering, arbeidsmarkt, sociale inclusie en
mobiliteit. Gemeenten zijn de partijen die het
Europese beleid concreet vormgeven – in wijken, op
bedrijventerreinen en in lokale projecten. ‘Bijna driekwart van de uitvoering van Europese regels
gebeurt lokaal. Dat is enorm veel’, zegt Ap Reinders,
die naast burgemeester van Stichtse Vecht ook
vicevoorzitter is van de VNG-commissie Europa &
Internationaal. ‘En dat vraagt om een volwassen
gesprek tussen Europa en gemeenten.’ Volgens
Reinders heeft de VNG de afgelopen jaren bewust
ingezet op een sterkere positie in Brussel. ‘We zijn
er om te zorgen dat ook de lokale belangen worden
meegenomen, al bij het vormgeven van nieuw beleid.
Het gaat om uitvoerbaarheid van regels, maar soms
ook om aanpassing of nieuwe richtlijnen.’
Ook Ellen van Selm, burgemeester van Purmerend
en portefeuillehouder voor het MFK en cohesiebeleid binnen dezelfde VNG-commissie, ziet dagelijks hoe dicht bij Europa voor de gemeenten is.
‘Voor een aantal gemeenten is Brussel zelfs veel
dichterbij dan Den Haag’, zegt ze. ‘Daar zitten de
fondsen, de kennis en de netwerken. Zeker voor
grensregio’s, maar ook voor plattelandsgemeenten
of steden met Europese innovatieprojecten.’
Eigen connectie met Brussel
Van Selm vertegenwoordigt Nederlandse gemeenten
in het Europees Comité van de Regio’s, waar lokale en
regionale bestuurders meedenken over de impact van
Europese wetgeving op gemeenten en provincies. In
haar rol ziet ze hoe groot de invloed van gemeenten
kan zijn – en hoe kwetsbaar die nu dreigt te worden.
‘Wij willen dat gemeenten niet alleen uitvoerders zijn,
maar medevormgevers van Europees beleid’, zegt ze.
‘Als het nieuwe MFK alleen nog via nationale plannen
loopt, verdwijnt het gezamenlijke Europese beleid en
raken gemeenten hun directe band met Brussel kwijt.’
Die zorg deelt ook de VNG. In het ‘position paper’
‘Gemeentelijke visie op het Meerjarig Financieel
Kader 2028–2034’ (mei 2025) stelt de vereniging dat
Europese middelen ‘cruciaal zijn voor innovatie en
concurrentiekracht op lokaal niveau’ en dat lokale
overheden ‘het beste inzicht hebben in de behoeften
en uitdagingen in hun regio’s’. Gemeenten voeren
inmiddels 70% van het Europees beleid uit, staat in
het paper, en moeten daarom ‘mee kunnen bepalen
welke kaders en condities nodig zijn voor een
succesvolle uitvoering van programma’s’.
Groot risico voor Europa
In het nieuwe Meerjarig Financieel Kader zou dat
ingrijpend kunnen veranderen. Deze meerjarenbegroting van de Europese Unie verdeelt duizenden
16 | VNG MAGAZINE
miljarden euro’s over de grote Europese doelen –
van landbouw tot innovatie, van klimaat tot sociale
programma’s. Voor de periode 2028–2034 wil de
Europese Commissie dat de lidstaten nationale
plannen indienen voor het besteden van de Europese
middelen. Bestaande Europese fondsen, zoals het
Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO)
en het Europees Sociaal Fonds (ESF+) zouden daarbij deels opgaan in één centraal systeem, terwijl het
op samenwerking over grenzen heen gerichte
Interreg straks ook rechtstreekser dan voorheen met
Brussel wordt georganiseerd. Het voorstel voorziet
bovendien in een samenvoeging van het cohesie- en
landbouwfonds, met een korting van circa 20%. Dat
baart zorgen, juist omdat gemeenten de cohesiemiddelen hard nodig hebben om – samen met regio’s
en bedrijven – te investeren in innovatie, verduurzaming en werkgelegenheid. De VNG benadrukt in haar
brief aan de ministers dat ‘beheer van cohesiemiddelen door decentrale overheden het gevoel van
verbondenheid van regio’s met de EU versterkt en
voorkomt dat de EU tot een optelsom van 27
nationale plannen verwordt’.
Van EWRC tot de wijk
Dat Europa niet alleen over cijfers en fondsen gaat,
maar ook over lokale praktijk, bleek ook vorige
maand tijdens de jaarlijkse European Week of
Regions and Cities (EWRC) in Brussel. Van Selm
was daar aanwezig namens de VNG en het Comité
van de Regio’s. ‘In Brussel wachten ze juist op
voorbeelden uit de praktijk. Daar kunnen Nederlandse
gemeenten iets unieks brengen’, zegt ze. Ze noemt
projecten die met Europese steun worden uitgevoerd:
klimaatneutrale wijken, regionale energiestrategieën,
digitaliseringsprogramma’s, grensoverschrijdende
samenwerking en sociale innovatie. ‘Het zijn juist
zulke projecten die Europa zichtbaar maken voor
inwoners. Zonder die lokale invulling verliest de
EU draagvlak.’
De zorgen van gemeenten
Van Selm noemt de voorgenomen koers van Brussel
met het MFK daarom ronduit ‘zorgelijk’. ‘We zien dat
de Europese Commissie meer wil sturen via nationale regeringen. Dat klinkt e昀케ciënt, maar het gaat
ten koste van het lokale maatwerk. En dat is precies
waar Europa sterk in is: het aanpassen van beleid
aan de werkelijkheid van een gebied.’ Ze waarschuwt dat gemeenten straks minder direct toegang hebben tot fondsen, terwijl ze nu al veel
investeren in lokale Europese samenwerking. ‘Als
die directe band wordt verbroken, raken we de
slagkracht kwijt om de Europese doelen te halen’,
zegt Van Selm.
