VNG Magazine december 2025 - Flipbook - 40
Generatieplan
Den Helder werkt aan een generatielange transformatie. Dat is nodig: volgens het ambitiedocument van de Alliantie Den Helder staat brede
welvaart – gezondheid, veiligheid, onderwijs en
leefomgeving – onder druk.
De stad behoort tot de top 20 Nederlandse
gemeenten met structurele achterstanden. In
buurten als de Visbuurt, Tuindorp-Oost en NieuwDen Helder komen meerdere problemen samen:
15% van de huishoudens leeft onder of rond
het sociaal minimum.
Intergenerationele schulden komen 30% vaker
voor dan in de omliggende regio. Daarnaast
liggen zowel het zorggebruik als schoolverzuim 50% hoger.
27% van de jongeren loopt het risico
betrokken te raken bij drugscriminaliteit.
•
•
•
In 2015 nam dit probleem snel toe door de
decentralisatie van de zorg en het sociaal domein.
Gemeenten kregen nieuwe taken en verantwoordelijkheden bij de uitvoering van de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo. Het aanbod van
zorgaanbieders nam toe, terwijl veel cliënten afhankelijk waren van die zorg.
‘Het nieuwe systeem werd gebaseerd op keuzevrijheid en marktwerking’, zegt De Boer. ‘Met als bedoeling dat iedereen kon kiezen tussen zorgaanbieders
en er ruimte was voor ondernemerschap. Maar het
bood ook kansen voor ondernemers met verkeerde
bedoelingen.’
Grensoverschrijdend
Jan de Boer
‘Ik herinner mij een ondernemer,’ vertelt De Boer, ‘die
in het rivierengebied jongeren opving, inclusief
woonvoorzieningen en kamerhuur. De kwaliteit van
de zorg was absoluut onvoldoende. Het werd nog
complexer omdat deze ondernemer uitbreidde naar
andere gemeenten. Om zoiets te stoppen, is veel
organisatie nodig.’
Veel inwoners zijn afhankelijk van zorg en ondersteuning. De strijd tegen ondermijning in de zorg
draagt daarom direct bij aan de ambitie om van
Den Helder een stad van betekenis te maken –
voor alle generaties.
Tegelijkertijd waren er veel zorgaanbieders.
Sommige zelfs landelijk actief via de Wet langdurige
zorg (Wlz). Dat maakt ingrijpen door de gemeente
lastig: gemeenten hebben alleen een signalerende rol
bij Wlz-instellingen. Ze kunnen melding doen en
lokale contracten ontbinden, maar partijen niet weren
uit de gemeente. En zolang een organisatie Wlz-zorg
blijft leveren, blijven inwoners afhankelijk van deze
aanbieder. Ook als de kwaliteit van zorg tekortschiet.
Gelukkig bood een beleidsmoment in 2023 een
kans: een nieuwe aanbestedingscyclus voor Wmozorg en participatie. De stad kon niet alleen
contracten vernieuwen, maar ook het systeem van
toelating en toezicht fundamenteel herzien.
Naar een nieuw beleid
Hij vroeg ondersteuning van de VNG en werkte
samen met bestuurlijke netwerken, politie en andere
betrokken partijen. Daar is veel van geleerd. Het was
lastig om binnen de organisatie de verbinding te
leggen tussen het individueel belang (zorg) en het
belang vanuit de omgeving (veiligheid), maar de partijen vonden elkaar in de goede kwaliteit van de zorg.
Toen hij in 2021 naar Den Helder vertrok, bracht De
Boer zijn ervaring uit Buren mee. Ook hier waren problemen rondom zorgfraude urgent. De stad heeft een
relatief grote groep inwoners met een zorgbehoefte.
De sociale veerkracht is laag, het zorggebruik hoog
en het vertrouwen in instanties broos (zie kader).
40 | VNG MAGAZINE
Met de nieuwe aanbestedingscyclus in aantocht
besloten de Noordkop-gemeenten – Den Helder,
Schagen, Hollands Kroon en Texel – in 2023 de koppen bij elkaar te steken. Hoe konden ze niet alleen
de handhaving op zorgfraude versterken, maar het
probleem vooral aan de voorkant aanpakken?
Er kwamen twee beleidsaanpassingen voor het
sociaal domein. Ten eerste werden toezicht en handhaving regionaal georganiseerd, na het opstellen van
een gezamenlijk beleid. Gemeenten behouden hun
eigen inzet, maar werken volgens een gezamenlijk
plan waarin toezichthouders elkaar kunnen vervangen en buiten hun eigen gemeentegrenzen optreden.
