VNG Magazine februari 2026 - Flipbook - 20
2050, op basis van de Ontwerp-Nota Ruimte 2050,
zo’n 5 tot 10 procent van ons grondoppervlak een
andere bestemming kan krijgen. De provincie
Noord-Holland stelt in haar omgevingsvisietraject
zelfs dat ze in de toekomst 27 procent aan grond
tekortkomt. ‘Het zal hoe dan ook ingewikkeld
worden’, zegt Peter Pelzer, hoogleraar ruimtelijke
planning en strategie aan de TU Delft. ‘In Nederland
wordt alle ruimte namelijk al benut. Er zal iets
moeten wijken.’
En dan is ruimte nog niet eens het grootste probleem volgens bestuursadviseur fysieke leefomgeving Sarah Ros, die regelmatig door gemeenten en
de VNG wordt ingeschakeld. Problematischer is volgens haar de tijdsdruk. ‘Als je alle opgaven ziet die
in de Ontwerp-Nota Ruimte voorbijkomen … dat zijn
er zo verschrikkelijk veel. En we lopen nu al achter.’
Aart-Jan Moerkerke
Danny Dingemans
Jan Maessen
Peter Pelzer
Sarah Ros
20 | VNG MAGAZINE
ondankbare taak om zijn mede-inwoners voor te
bereiden op een mogelijk einde van het plaatsje.
Mochten nationale plannen voor het versterken van
het energienetwerk, gebundeld onder de naam
Powerport, in de gemeente Moerdijk landen, dan ziet
het college simpelweg geen andere mogelijkheid.
‘Bij grote rijksopgaven lijkt Moerdijk altijd het antwoord’, verzucht Danny Dingemans, wethouder Ruimtelijke Ordening van de gemeente. Een sentiment dat
niet op onderbuikgevoelens gebaseerd is. ‘Je ziet het
op meer plekken met veel industrie en een goede
infrastructuur’, vertelt Jan Maessen, ruimtelijk deskundige bij onderzoeks- en communicatiebureau
EMMA. ‘Zulke gebieden hebben een zelfversterkend
effect. Het clusteren van industrie is nu eenmaal handiger. Je gaat deze dynamiek als gemeente niet doorbreken. Het is een ongelijke strijd.’
Aanstaande veranderingen
Tegelijkertijd beperkt de ruimtelijke opgave zich niet
tot een handvol gebieden met een speciale aantrekkingskracht. Overal in Nederland zijn veranderingen
in de leefomgeving aanstaande. De woningnood
vraagt om nieuwe huizen, wijken of zelfs dorpen,
klimaatverandering om betere dijken en wateropslagplaatsen. De energietransitie neemt véél meer ruimte
in beslag dan het ‘oude’ energiestelsel. En voor onze
nationale veiligheid zijn tientallen kazernes en militaire oefenterreinen nodig, zo blijkt uit het onlangs
vastgestelde programma Ruimte voor Defensie.
De schattingen over de opgave lopen uiteen. Verschillende onderzoeken wijzen uit dat tot en met
Tel daar nog de stikstofproblematiek en andere
regelgeving bij op. Nieuwe wetten met ruimtelijke
plannen. De ontdekkingstocht van gemeenten naar
het werken volgens de Omgevingswet, in een tijd dat
ze toch al met capaciteitstekorten kampen. Ros: ‘Er
zijn zoveel belangen en thema’s, en het is vooral zo
ontzettend veel, dat iedereen nu al zegt: we gaan het
niet halen. We moeten keuzes maken.’
Oproep van het rijk
Den Haag weet dat ook. Maar Ros ziet in de Ontwerp-Nota
Ruimte ook een oproep aan (lokale) overheden om de
handelingssnelheid te vergroten: ‘Meer inzetten op uitvoeringsgerichte planontwikkeling. Maatregelgericht
beleid, in plaats van omgevingsvisies met meer en
nieuwe ambities. Het moet minder over het wat gaan,
en vaker over het hoe en wanneer.’
Hóé gaan we het doen?
Een simpele vraag, met een ingewikkeld antwoord.
Zeker gezien de grootte van de opgave, de tijdsdruk
en de capaciteitstekorten. En gezien de noodzakelijke, maar nog onzekere samenwerking tussen
decentrale overheden en het rijk, dat de regie op de
fysieke leefomgeving weer naar zich toe probeert te
trekken, maar tegelijkertijd hamert op regionale aanpak en oplossingen.
Het is verleidelijk om het snel te doen, quick-and-dirty.
Bovenaan het lijstje beginnen en zien waar het schip
strandt. Maar op de lange termijn pakt dat vaak
slecht uit. Met goed doordachte plannen bereik je
vaak veel meer, weet Cor Beekmans, programmamanager bij Waterschap Drents Overijsselse Delta. Het
doet hem soms pijn om te zien hoe de eisen van het
