VNG Magazine juni 2026 - Flipbook - Page 42
Dus de wil om burgers goed te helpen is er,
maar in de digitale praktijk blijft de basis
nog te vaak achter?
Is er wel voldoende kennis bij colleges en
gemeenteraden om die afweging goed te
maken?
‘Ja, dat kun je wel zo stellen. Wat me opvalt tijdens
de gesprekken die we met verschillende gemeenten
voeren, is dat ze allemaal heel goed voor hun inwoners willen zorgen, maar dat die zorg nog te weinig
terugkomt in de digitale wereld. Gemeenten willen
burgers beschermen. Maar als het hiervoor nodig is
met andere partijen of samenwerkingspartners
gegevens te delen, dan stopt het denken vaak
onterecht bij: ‘het mag niet van de AVG’ en wordt
vervolgens niet verder gekeken naar hoe het wél
kan. Terwijl er vaak veel meer mogelijk is dan men
denkt. Dat is meestal geen onwil, maar onkunde,
tijdgebrek of simpelweg niet genoeg kennis.’
‘Eigenlijk niet. Een raadslid moet van duizend dingen
iets weten om toezicht te kunnen houden op het
college. Het is buitengewoon ingewikkeld en een
opleiding tot raadslid bestaat niet. Iedere gemeente
lijkt hetzelfde probleem opnieuw uit te zoeken en
dat is zonde. Er is veel meer kennisdeling nodig.
Gelukkig zijn er gemeenten die vooroplopen en
goede ideeën hebben. Ga op zoek naar die best
practices en deel ze met elkaar. Leer van elkaars
fouten, zodat je sneller op orde komt. Het helpt ook
als gemeenteraden de weg naar de Functionaris
Gegevensbescherming (FG) gemakkelijker kunnen
vinden en zo ook van diens expertise van gebruik
kunnen maken. Dan kun je scherpere vragen stellen
aan het college en beter controleren wat er gebeurt.
Daarmee help je burgers uiteindelijk veel beter.’
En waar zien jullie het dan mis gaan?
‘Veel gemeenten lopen vast op de eerste, noodzakelijke stap: goed nadenken over risico’s voordat je een
nieuw middel inzet. Of het nu gaat om een camera,
een nieuw register of een nieuw systeem; het eerste
wat je dan moet doen, is een risicoanalyse.
Oftewel een DPIA, kort voor Data
Protection Impact Assessment.
Bij veel gemeenten wordt die niet
gemaakt, terwijl ze wel aan de
slag gaan met nieuwe gegevensverwerkingen. Tot onze verbazing
zagen we zelfs een gemeente die
dacht: laten we AI inzetten om de
DPIA in te vullen, dan gaat het
sneller. Terwijl het er juist om gaat
dat een organisatie het middel
gebruikt om beter na te denken,
niet om het denkwerk uit te besteden. AI kan helpen
om risico’s te signaleren, maar niet om de afweging
zelf over te slaan. Je gebruikt een middel voor een
doel, niet een middel voor een middel.’
Hoe helpt de AP gemeenten hierbij?
‘Wij kunnen gemeenten uitleg geven en voorbeelden
delen. Dat doen we ook, maar we zijn te klein om
iedere gemeente individueel van
advies te voorzien. Daarom zoeken we vooral de grote lijnen op
via de koepelorganisaties, zoals
de VNG en de FNV. Daarnaast
maken we ook handreikingen
voor raadsleden. Bijvoorbeeld
over de privacywet en binnenkort
een over cameratoezicht. Er
wordt steeds meer gebruikgemaakt van camera’s in de openbare ruimte. Dat mag, maar
alleen tijdelijk en alleen als er een duidelijke reden
voor is. Gemeenten plaatsen soms camera’s uit
voorzorg, bijvoorbeeld rond asielzoekerscentra of in
een onrustige buurt. In eerste instantie tijdelijk,
maar in de praktijk blijven ze vaak gewoon hangen
en dat mag niet. Ik snap die re昀氀ex heel goed, maar
gemeenten moeten zich afvragen of er ook andere,
minder ingrijpende manieren zijn om toezicht te
houden. Precies daar gaat onze handreiking over.’
AI kan helpen
om risico’s te
signaleren, maar
niet om de afweging
zelf over te slaan
Cv
Monique Verdier is sinds 1 januari 2019
vicevoorzi琀琀er van de AP. Op 1 januari 2024
werd zij herbenoemd voor een periode van vijf
jaar. Voordat Verdier bij de AP kwam werken,
was zij actief als bestuurder, adviseur en
toezichthouder in de zorg. Zij was jarenlang lid
van de raad van bestuur van het Groene Hart
ziekenhuis in Gouda en het Albert Schweitzer
ziekenhuis in Dordrecht.
42 | VNG MAGAZINE
Hoe kijkt u aan tegen gemeente die AI inzetten in het voorspellen van criminaliteit?
‘Ik snap heel goed dat gemeenten veel verantwoordelijkheid en weinig middelen hebben. Dan
lijkt AI een mooi instrument. Maar soms lijkt het
wel alsof alles gerechtvaardigd is om boeven te
pakken of fraude tegen te gaan. Veiligheid is
belangrijk, maar als je AI of algoritmes wilt
gebruiken om te voorspellen wie mogelijk de fout
ingaat, dan moet je je echt bewust zijn van de risi-
