VNG Magazine mei 2026 - Flipbook - Page 40
Scoutingscommissie
T
Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen gingen
lokale partijen er regelmatig met de winst vandoor. En in een groeiend aantal gemeenten leveren
lokale partijen raadsleden en wethouders, en zijn
ze steeds vaker bepalend in coalities. Al in eerdere
VNG-analyses bleek dat lokale partijen in meer dan
de helft van de gemeenten deel uitmaken van het
college en in ruim 160 gemeenten zelfs de grootste
zijn. Wat ooit begon als aanvulling op het bestaande
politieke landschap, is uitgegroeid tot een dragende
pijler van het lokaal bestuur. Binnen de VNG loopt
de deelname (en dus inbreng) van lokale raadsleden
en wethouders binnen commissies daarbij achter.
Vier jaar geleden kregen lokale partijen 26 procent
van de zetels in bestuur en commissies.
Inhoudelijke back-up
Waar landelijke partijen kunnen terugvallen op een
partijorganisatie, een netwerk van bestuurders en
een directe lijn naar Den Haag, staan lokale wethouders en raadsleden er vaak alleen voor. Raadsleden,
wethouders en burgemeesters van landelijke
partijen kunnen bij complexe dossiers leunen op
nationale voorlieden, partijbureaus, partijnetwerken
en -budgetten. Voor veel lokale politici en vertegenwoordigers ontbreekt die back-up. Ze
hebben geen landelijke partijprominenten die hun opvatting
vertegenwoordigen in de media, geen landelijk bureau dat
beleid voorbereidt, geen vaste
infrastructuur voor kennisdeling.
En ze hebben vaak geen informele lijnen die voor landelijke
partijen vanzelfsprekend zijn.
Daardoor mist een steeds groter deel van de gemeentelijke bestuurders en volksvertegenwoordigers
dit soort inhoudelijke back-up en klinken geluiden
van lokale partijen niet altijd naar rato door in de
VNG-commissies (zie kader).
Dubbele opgave
Daar ligt een rol voor de VNG. Als belangenbehartiger richting Den Haag bundelt de vereniging alle
uiteenlopende stemmen vanuit de gemeenten in
gezamenlijke standpunten. En ja, er is het gezamenlijke VNG Kenniscentrum waar ook lokale politici
terechtkunnen. Maar de groei én de diversiteit in
opvattingen van lokale partijen maken de opgave
complex. Lokale partijen sluiten niet altijd aan op
gebruikelijke politieke hoofdstromen en vormen
geen herkenbaar blok, maar vertegenwoordigen een
veelkleurig veld van stromingen en overtuigingen.
Dat maakt het bundelen van hun inbreng en het
bieden van ondersteuning minder eenvoudig. Want
enerzijds wil de VNG lokale partijen beter betrekken
en hun inbreng versterken. Anderzijds is zij geen
politieke organisatie en kan zij de rol van landelijke
wetenschappelijke partijbureaus en politici ook niet
overnemen: de VNG opereert immers namens alle gemeenten en zoekt naar breed gedragen standpunten.
Ruimte voor afwijkend geluid
Juist voor die balans is in de eerste plaats evenredige vertegenwoordiging van lokale partijen in
VNG-commissies essentieel.
Dat vindt ook Marco Pastors,
op verzoek van de VNG nu voor
de vierde keer voorzitter van de
Scoutingscommissie die deelnemers werft en begeleidt naar
de VNG-commissies. Evenredige
vertegenwoordiging is belangrijk
voor een evenwichtige democratie, vindt hij: ‘Als het geluid
van lokale partijen onvoldoende
doordringt in Den Haag, terwijl
zij in gemeenten zo’n groot deel van de kiezers vertegenwoordigen, dan is dat meer dan alleen maar
jammer: dat is een democratisch tekort.’
Pastors wijst op een belangrijk verschil tussen
landelijke partijen met, en lokale partijen zónder
directe lijn naar ‘het Haagse’. ‘Er zit een bias in het
hoofdsysteem. Lokale bestuurders van landelijke
partijen lopen vaker in de pas met Den Haag. Dat is
hoe het is gegroeid. Maar daardoor blijven perspectieven die niet in de pas lopen op de achtergrond
– bijvoorbeeld over azc’s of Spreidingswet maar
ook over de regionale dekkingsgraad van het ov
en het behoud van kleine scholen.’ Dat werkt door
in de besluitvorming. ‘De VNG volgt daardoor nog
te vaak de lijn van het landelijke beleid. Dat betekent ook dat het andere geluid – dat van burgers
met ervaringen en opvattingen buiten de gangbare
ideologieën – minder ruimte krijgt. Lokale partijen
zijn vaak juist ontstaan vanuit de vraag: wie heeft dit
Zorg dat je
aan tafel zit. Want
als je er niet zit,
wordt er ook niet
naar je geluisterd
Naar rato meewegen
Marco Pastors
Simon Fortuyn
40 | VNG MAGAZINE
In een essay uit 2024, geschreven in het kader van
de Jan van Zanen-lezing, signaleerde politicoloog
Hans Vollaard (Universiteit Utrecht) dat lokale partijen zich niet zozeer onderscheiden doordat zij ‘beter’
besturen, maar vooral doordat zij anders opereren.
Met hun vaak scherpe focus op heel speci昀椀ek
lokale issues hanteren ze een aanpak die voor veel
kiezers aansprekend is. Maar hoe klinken die visie
en geluiden door buiten de gemeentegrenzen? Wie
zorgt dat de ervaring, de zienswijzen en de opvattingen van al die lokale politici en inwoners worden
ingebracht in het landelijke debat?
