VNG Magazine mei 2026 - Flipbook - Page 46
Raad gevraagd
Hoe wordt de
burgemeester
nu benoemd?
‘Uiteindelijk door de regering, maar
in het proces daarheen spelen de
commissaris van de Koning en de
gemeenteraad een belangrijke rol.
Solliciteren doe je bij de commissaris, maar de selectie en de voordracht gebeurt door de gemeenteraad. In de praktijk is die laatste
belangrijker geworden. De mogelijkheden voor een commissaris of
een minister om een keuze van de
raad nog te dwarsbomen, zijn niet
groot. Je zou zelfs kunnen spreken
van een indirecte benoeming door
de gemeenteraad.’
Zijn er grondwetswijzigingen
nodig voor een
gekozen burgemeester? En
wat zijn de gevolgen daarvan?
‘Het schrappen van de kroonbenoeming uit de Grondwet
heeft de weg vrijgemaakt voor
een gekozen burgemeester, wat
de verhoudingen in het lokaal
bestuur zal veranderen. Een
rechtstreeks gekozen burgemeester zal meer invloed nastreven
om verkiezingsbeloften waar te
maken, terwijl de gemeenteraad
hem of haar niet eenvoudig kan
wegsturen. Tegelijk is de vrees
dat dit tot grote problemen leidt
overdreven: in veel Europese
landen bestaat dit systeem al
en daar branden de lantaarnpalen ook nog. In Leiden was
burgemeester Lenferink gekozen
via een referendum. Binnen de
bestaande verhoudingen werd hij
een gewaardeerde burgemeester.’
46 | VNG MAGAZINE
zegt deze
De gekozen Wat
discussie over
burgemees onze omgang
lokale
ter: voor of met
autonomie?
tegen?
Is het
democratischer
om burgemeesters rechtstreeks te
kiezen? Misschien.
Maar sterk decentraal bestuur
hangt af van de
politiek-bestuurlijke
verhoudingen.
Welke impact
heeft een gekozen
burgemeester daarop? Thorbeckeprofessor Geerten
Boogaard geeft
antwoord.
‘Omdat een rechtstreeks gekozen burgemeester de positie van de gemeenteraad beïnvloedt, ligt het voor de hand
gemeenten te laten beslissen of zij
hiervoor kiezen. De Gemeentewet zou
sowieso meer ruimte moeten bieden
voor institutionele differentiatie, zoals
bepleit in het rapport ‘De wil tot verschil’.
Dat past bij respect voor lokale autonomie en haalt de gekozen burgemeester
van de nationale agenda. Dat zou mooi
zijn: discussies tussen dogmatische
voorstanders en reactionaire tegenstanders zitten de ontwikkelingen van
decentraal bestuur in de weg.’
Betekent de opkomst van lokale
partijen bij een
gekozen burgemeester meer
samenhang of
juist verdere
politisering?
‘Het huidige burgemeestersambt
is grotendeels ingericht op doorstroming via politieke partijen: de
gebruikelijke route is raadslid-wethouder-burgemeester. Voor leden
van lokale partijen is die weg minder
vanzelfsprekend. Daarom worden
raadsleden en wethouders uit lokale
partijen gestimuleerd door te stromen
naar het burgemeestersambt. Als dat
onvoldoende resultaat oplevert, kan
dit een argument zijn voor invoering
van de gekozen burgemeester. Een
rechtstreekse verkiezing verlaagt de
drempel om, ook zonder sterke partijorganisatie, vanuit de samenleving
een bestuurlijke functie te vervullen.’
