VNG Magazine september 2026 - Flipbook - Page 20
Winterswijkse raad dat het jaarlijks opnieuw aanvragen van subsidie voor terugkerende initiatieven vooral
extra administratieve rompslomp oplevert voor zowel
aanvrager als gemeente. ‘Dat kost onnodige moeite’,
zegt Dijkstra. ‘Steeds weer dat administratieve proces
doorlopen. Het antwoord was een meerjarige subsidie
voor organisaties met een bewezen trackrecord.’
Die houding past bij de traditie van samenwerking in
het Brabantse dorp. Het gemeenschapshuis waarin
ook de basisschool is gevestigd, werd recent bijvoorbeeld grotendeels door en met dorpsbewoners
gerealiseerd. Die samenwerking vormde in 2022 de
basis voor het initiatief Duurzaam Biest, met als
doel het dorp in 2030 energieneutraal te maken.
Win-winsituatie
Het initiatief begon met een werkgroep van acht
bewoners en groeide uit tot tientallen vrijwilligers
met uiteenlopende achtergronden. Van lokale
ondernemers en agrariërs tot dorpsgenoten die het
een interessant onderwerp vonden.
Voor beide burgemeesters komt het uiteindelijk op
hetzelfde neer: naoberschap laat zich niet afdwingen,
maar wel voeden. ‘Samendoen geeft mensen een plek
in de samenleving’, vat Dijkstra het samen. ‘Mensen
kunnen iets bijdragen, ontwikkelen zich en lossen problemen op. Het is een win-winsituatie. Daar zullen we
veel meer op moeten gaan aansturen.’
Scholder an scholder (Achterhoeks voor schouder aan
schouder) werken inwoners aan de verbetering van hun
buurt, dorp of stad. Via burgerinitiatieven voor grote
vraagstukken, maar ook via kleine gebaren en vanzelfsprekende burenhulp. Hier lichten we vijfnaoberschapvoorbeelden – van crisishulp tot uitdaagrecht – uit..
Gemeente Hilvarenbeek
Democratisch experiment
Na een verkenning van opties, van waterstof
tot zonne-energie, ontstond behoefte aan een
professioneel onderbouwd warmteplan. De werkgroep richtte in 2024 Stichting Duurzaam Biest
op en vroeg subsidie aan, maar dat bleek niet
voldoende. Toevallig experimenteerde gemeente
Hilvarenbeek op dat moment met ‘democratische
vernieuwing’. Onderdeel daarvan was het uitdaagrecht: sinds 1 januari 2025 biedt deze wet inwoners
de mogelijkheid publieke taken over te nemen
wanneer zij denken die beter te kunnen organiseren.
Het energieplan van Duurzaam Biest werd een van
de lokale experimenten.
Samenwerken dankzij Geen wedstrijd
het uitdaagrecht
Jasper
Zandvliet
In 2022 spraken inwoners van het dorp Biest-Houtakker tijdens een dorpsavond een grote ambitie uit:
hun dorp energieneutraal maken, uiterlijk in 2030. In
plaats van te wachten tot de gemeente met een
plan kwam, gingen ze zelf aan de slag.
Toch voelt Jasper Zandvliet, een van de initiatiefnemers van de stichting, weinig voor het woord
‘uitdaagrecht’. Als organisatieadviseur brengt hij
veel proceskennis in bij de stichting. ‘We hebben
niet tegen de gemeente gezegd: we dagen jullie uit.
We hebben gezegd: we denken dat wij het effectiever
kunnen. Dus mogen wij dat budget overnemen?’
Die niet-competitieve houding is volgens hem
de sleutel tot het succes. Stichting en gemeente
spraken elkaar elke acht weken. ‘De gemeente
gaf het vertrouwen en de ruimte om het initiatief
verder uit te werken’, vertelt Zandvliet. Ambtenaren
dachten mee en bewaakten de aansluiting met
gemeentelijk beleid, maar namen het proces niet
over. De rol van opdrachtgever verschoof naar die
van partner.
© Biest-houtakker.eu.
20 | VNG MAGAZINE
Dat bleek belangrijk toen de stichting groengas uit
mestvergisting als optie in het plan wilde opnemen.
In een wijkuitvoeringsplan zou zoiets direct aan
politiek gevoelige landbouwdiscussies raken.
Daarom kozen inwoners en gemeente voor een
tussenvorm: een dorpsenergieplan dat richting
geeft aan verdere beleidsontwikkeling.
